Lokalny System Wymiany i Handlu
Lokalny System Wymiany i Handlu to lokalny, niedochodowy system wymiany handlowej, w którym towary i usługi są wymieniane bez potrzeby emitowania i użycia pieniędzy. Podstawą systemu LETS jest lista bądź baza danych, przechowująca informacje o oferowanych przez społeczność dobrach i usługach oraz stanach kont. Środkiem wymiany jest punkt, który ma ustaloną wartość (np. jednostkę czasu albo energii). W czasie dokonywania transakcji osoba zbywająca dobro lub usługę otrzymuje dodatnie punkty, zaś druga strona transakcji dostaje ujemne punkty. Dzięki temu bilans całego systemu wychodzi na zero. Często ustalana jest maksymalna i minimalna ilość punktów, jakie można mieć na swoim koncie.
Tego pojęcia po raz pierwszy użył Michael Linton w 1982 roku, gdy razem z żoną odwiedzili jeden z takich systemów w dolinie Comox w Courtenay (Brytyjska Kolumbia) w Kanadzie. System ten docelowo miał być uzupełnieniem waluty krajowej, lecz podobno są przypadki, kiedy lokalne społeczności były w stanie się obejść bez niej wcale.
Kapitał
Kapitał oznacza dobra finansowe, głównie, gdy służą one rozpoczęciu lub kontynuacji działalności gospodarczej. Jest jednym ze środków wytwórczych, obok: pracy, przedsiębiorczości i ziemi, które są potrzebne do rozpoczęcia produkcji. W szerokim kontekście, kapitał to “samomnożąca się” wartość. Taka definicja wskazuje po pierwsze na fakt, że kapitałem nie muszą być jedynie pieniądze i dobra, ale też technologie i inne niematerialne wartości. Po drugie mówi o tym, że nie każdy pieniądz (dobro/technologia) jest kapitałem, a jedynie ten zainwestowany, czyli taki, którego posiadanie daje właścicielowi tytuł do renty (w postaci odsetek, renty, opłaty licencyjnej itp).
Może on być w trzech formach: finansowej, technologicznej (materialnej: maszyny, urządzenia; niematerialnej: projekty rozwiązań technologicznych, programy komputerowe, patenty, prawa autorskie), towarowej. Dobra finansowe lub materialne o wymiernej wartości pieniężnej, którymi można dysponować w celu prowadzenia działalności mającej przynieść dochód. Kapitał najpierw się gromadzi, a następnie go inwestuje.
Operacje otwartego rynku
Operacje otwartego rynku to narzędzie banku centralnego służące kontrolowaniu podaży pieniądza. Na czym polega? Na sprzedaży bądź zakupie papierów wartościowych, zwykle państwowych, na otwartym rynku. Operacje otwartego rynku prowadzone są z bankami komercyjnymi z inicjatywy banku centralnego. Polegają one na zakupie lub sprzedaży papierów wartościowych, dewiz oraz bonów pieniężnych emitowanych na własny rachunek przez bank centralny. Ich sprzedawanie i kupowanie umożliwia bankowi centralnemu wpływać na:
- płynność i zdolności emisyjne banków komercyjnych,
- wysokość stóp procentowych,
- efektywność funkcjonowania rynku pieniężnego.
Operacje otwartego rynku są efektywnym działaniem wykorzystywanym do regulowania podaży pieniądza. Cechuje się one elastycznością oraz spokojnym i płynnym oddziaływaniem na gospodarkę. Nie można ich jednak wykorzystywać do realizowania dwóch podstawowych celów polityki pieniężnej jednocześnie: do utrzymywania rynkowych stóp procentowych na ustabilizowanym poziomie i do dostosowania podaży pieniądza do potrzeb gospodarczych kraju.
Monetaryzm
Monetaryzm jest szkołą myśli ekonomicznej, która zajmuje się badaniem wpływu polityki pieniężnej państwa na dochód narodowy. W zakresie tego rozdziału ekonomii istnieje wiele rozbieżności teoretycznych i ideologicznych. Monetarystą nazywa się w tym rozumieniu każdego ekonomistę zajmującego się tą dziedziną niezależnie od jego poglądów w tej sprawie. Monetaryzm podkreśla długookresową neutralność pieniądza, brak krótkookresowej neutralności pieniądza, różnicę pomiędzy realnymi i nominalnymi stopami procentowymi oraz znaczenie podaży pieniądza przy analizie polityki makroekonomicznej. Głównymi przedstawicielami tego nurtu w ekonomii są Anna Schwartz, Karl Brunner, Allan Meltzer, David Laidler i Michael Parkin.
W szerszym znaczeniu monetaryzm to także doktryna ekonomiczna, która charakteryzuje się silnym poparciem i wiarą w skuteczność mechanizmów rynkowych i niechęcią do nadmiernej interwencji państwa w gospodarkę. Monetaryzm ogólnie biorąc jest powrotem do klasycznych, XIX-wiecznych poglądów w tej sprawie (choć jest on obecnie dużo bardziej subtelny i złożony) stojącym w ostrym konflikcie z inną szkołą ekonomiczną zwaną keynesizmem.
Agregaty pieniężne
W tradycyjnym pojmowaniu, pieniądz definiowany jest za pomocą funkcji (miernika wartości, środka cyrkulacji, środka płatniczego oraz środka gromadzenia oszczędności), jakie musi spełniać. Taki sposób określenia pieniądza umożliwia wyjaśnienie wielu złożonych procesów oraz występujących w gospodarce powiązań pomiędzy zjawiskami pieniężnymi. Ale dla potrzeb polityki pieniężnej zaczęto posługiwać się agregatami pieniężnymi, które stanowią odzwierciedlenie szerszego podejścia do pojęcia podaży pieniądza od znaczenia nadawanego jej za pośrednictwem definicji funkcjonalnej. Istnienie agregatów pieniężnych definiuje istnienie wielkości pieniądza w ujęciu statystycznym, wartości opisujące wielkość podaży pieniądza w gospodarce, jak również jej rodzaje. W poszczególnych krajach wykorzystywane są różne ilości agregatów pieniężnych.
Dane agregaty oznaczane są literą M i symbolami cyfrowymi wzrastającymi w miarę zmniejszającej się płynności zawartych w nich aktywów. Charakterystyczna cechą aktyw jest wysoka płynność, która wykorzystywana jest częściej w funkcji środka płatniczego, natomiast aktywa o mniejszej płynności mają większy udział w funkcjach środka gromadzenia oszczędności.
Rezerwy walutowe
Rezerwy walutowe są zagranicznymi walutami zdeponowanymi w banku centralnym. Są to aktywa (czyli kontrolowane przez jednostkę gospodarczą zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości) należące do banku centralnego w zagranicznych walutach (np. w euro, dolarach, jenach). Początkowo rezerwy były przetrzymywane w złocie. Po wprowadzeniu systemu z Bretton Woods, Stany Zjednoczone związały swoją walutę ze złotem. Spowodowało to, że kilka krajów zrezygnowało z trzymania rezerw w złocie i zaczęły trzymać w dolarach. Banki centralne zazwyczaj trzymają rezerwy w kilku walutach. Banki centralne twierdzą, że posiadanie dużych rezerw jest środkiem bezpieczeństwa. Sprawdza się to w sytuacji, kiedy bank centralny może umocnić swoją walutę poprzez sprzedaż rezerw. Wielokrotnie rezerwy nie służą ochronie przed inflacją, która powoduje osłabienie waluty, lecz stosowane są w przeciwnym celu – do utrzymania taniej waluty.
Na koniec 2004 roku 66% wszystkich oficjalnych rezerw walutowych było trzymanych w dolarach, a 25 % w euro. Na koniec stycznia 2011 roku rezerwy walutowe Narodowego Banku Polskiego wynosiły 70,2 mld € lub 95,7 mld $.
Przyczyny i skutki deflacji
Przyczyny deflacji to:
- brak proporcjonalnej do wzrostu gospodarczego emisji pieniądza,
- przesadne oprocentowanie lokat terminowych czyniących opłacalną tezauryzację pieniądza – zjawisko powszechnie wykorzystywane do walki z inflacją, powoduje jednak wzrost ilości pieniądza poza rynkiem tzw. “balon inflacyjny”,
- spłata zobowiązań kredytowych przy braku emisji pieniądza i wstrzymaniu akcji kredytowej. Deflacja jest wówczas efektem nadmiernego zadłużenia a to wszystko przyczyną krachu gospodarczego zwanego nietrafnie “nadprodukcją”.
Natomiast skutki deflacji to:
- zmniejszenie opłacalności produkcji (wyłącznie w przypadku regulacji rynkowych uniemożliwiających obniżenie kosztów produkcji),
- wzrost siły nabywczej pracującej części społeczeństwa (tylko w przypadku zamrożenia płac),
- konsumpcja i zamówienia przemysłu są odsuwane w czasie (w oczekiwaniu na niższe ceny), co napędza recesję,
- jeżeli pieniądz powiązany jest z jakimś ograniczonym dobrem (np: złoto, choć nie jest to immanentnie związane ze zjawiskiem deflacji) niemożliwa jest nadmierna ekspansja kredytowa ze strony banków.
Deflacja
Deflacja to limitacja podaży pieniądza na rynku, która powoduje wzrost siły nabywczej pieniądza. Potoczne określenie spadku przeciętnego poziomu cen, sytuacji, kiedy za tę samą ilość pieniędzy kupić można coraz więcej dóbr towarów i usług.
Deflacja była powszechna w XIX wieku, kiedy to pieniądz był w stałej relacji do cen srebra i złota (parytet kruszcowy), jednocześnie w tym czasie średnioroczne wzrosty gospodarcze były bardzo wysokie. W latach 1815-1913, kiedy gospodarka Stanów Zjednoczonych notowała bezprecedensowy wzrost, wskaźnik deflacji wyniósł 54%, choć jednocześnie następował beprecedensowy wzrost wydajności pracy.
Wraz ze spopularyzowaniem się teorii popytowych – tu największa zasługa Johna Maynarda Keynesa – zjawisko deflacji stało się rzadkim zjawiskiem. Współcześnie deflacja występuje bardzo rzadko, gdyż w polityce ekonomicznej większości krajów dominuje presja na utrzymywanie stałej, niewielkiej inflacji, uważanej obecnie przez sporą część ekonomistów za korzystną dla gospodarki (zwolennicy interwencyjnej polityki podaży pieniądza).
Stopa rezerw obowiązkowych
Stopa rezerw obowiązkowych jest miernikiem kwoty rezerw obowiązkowych, jaką banki komercyjne są zobowiązane wpłacić do banku centralnego w celu zabezpieczenia ich wypłacalności. W zależności od tego jaki jest wskaźnik rezerwy obowiązkowej bank centralny decyduje o tym jaka jest podaż pieniądza. Stopa rezerw obowiązkowych może być naliczana od wkładów złotowych płatnych na żądanie, od wkładów złotowych – terminowych, wkładów w walutach obcych płatnych na żądanie i od wkładów terminowych w walutach obcych.
Zakładając, że stopa rezerw obowiązkowych wynosi 5%, bank komercyjny jest zobowiązany z każdych 100 zł zdeponowanych w banku przekazać na depozyt w banku centralnym 5 zł, reszta może posłużyć na cele kredytowe. W ten sposób do obiegu trafia 95 zł, które mogą zostać ponownie zdeponowane. Gdyby bank centralny zwiększył stopę rezerw do 6%, to bank komercyjny wpłaciłby na depozyt do banku centralnego 6 zł, a na cele kredytowe pozostałoby 94 zł. Bank centralny może w ten sposób sterować podażą pieniądza poprzez zwiększanie stopy rezerw, co spowoduje zmniejszenie podaży pieniądza lub poprzez zmniejszanie stopy rezerw, co w efekcie zwiększy podaż pieniądza.
Podaż pieniądza
Podaż pieniądza to ilość pieniądza w obiegu. Termin ten obejmuje zarówno gotówkę, wkłady a’vista, jak i również niektóre papiery wartościowe. Kontrola podaży pieniądza jest jednym z elementów polityki pieniężnej (systematyczne działania mające na celu zapewnienie stabilności cen) prowadzonej przez banki centralne. Może być regulowana m.in. poprzez politykę racjonowania kredytów, dzięki czemu uzyskuje się efekty antyinflacyjne. Wskazywanie bezpośrednich związków inflacji z podażą pieniądza było charakterystyczne dla ekonomistów związanych z monetaryzmem. Sposoby wpływania na podaż pieniądza przez bank centralny to:
- w celu zwiększenia podaży:
* obniżenie stopy redyskontowej celem zwiększenia pożyczek dla banków komercyjnych,
* zakup rządowych papierów wartościowych na otwartym rynku,
* obniżenie poziomu rezerw obowiązkowych,
- w celu zmniejszenia podaży:
* podwyższenie stopy redyskontowej celem zmniejszenia pożyczek dla banków komercyjnych,
* sprzedaż posiadanych rządowych papierów wartościowych,
* podwyższenie poziomu rezerw obowiązkowych.